درحال بارگذاری ...

آنچه که باید در خصوص تغذیه در دوران حاملگی بدانید

سپتامبر 14, 2017 توسط سهیلا الهی0
what-you-need-to-know-about-nutrition-during-pregnancy-1200x1200.jpg

آنچه که باید در خصوص تغذیه در دوران حاملگی بدانید

مراقبت های دوران حاملگی

قبل از مطالعه این مطلب بهتر است بخوانید : علایم فرضی حاملگی ، علایم احتمالی حاملگی ، علایم قطعی حاملگی

همچنین در سایت دکتر زنان بخوانید : تعیین تاریخ تقریبی زایمان و بررسی مشکلات شایع دوران حاملگی

با توجه به اینکه تغذیه مادر علاوه بر نیازهای روزانه خود باید جوابگوی نیازهای جنین نیز باشد ، طبیعی است که هم از لحاظ کیفیت و هم از لحاظ کمیت افزایشی در میزان غذای مصرفی مادر ایجاد شود .

البته این میزان بسته به جثه و فعالیت مادر متفاوت خواهد بود ، مثلاً در خانم های حامله که کاهش فعالیت دارند ممکن است نیاز به افزایش میزان غذا به مقدار خیلی زیاد نباشد ولی به طور کلی میزان غذای مصرفی روزانه مادر در زمان بارداری نسبت به قبل از حاملگی باید افزایش یابد .

در جریان مراقب های قبل از زایمان توجه به مادرانی که از نظر تغذیه در معرض خطر هستند مهم می باشد .

به عنوان مثال افرادی که وضعیت اقتصادی و اجتماعی پایین دارند ، کم وزن هستند ، حاملگی اخیر داشته اند و یا اعتیاد به مواد یا داروهای خاص دارند باید مورد توجه قرار گیرند .

همچنین افرادی که ویار حاملگی دارند یعنی تمایل به استفاده از موادی دارند که ارزش غذایی ندارد مانند خوردن خاک و …… باید تحت نظر قرار بگیرند چرا که این مورد نشان دهنده تغذیه نامناسب است .

وزن زن حامله و میزان افزایش وزن او در جریان حاملگی از عوامل تعیین کننده وزن نوزاد در هنگام تولد می باشد . این افزایش وزن در یک حاملگی طبیعی نباید بیش از 12 کیلوگرم باشد .

افزایش وزن بیش از 12 کیلوگرم را می توان یا به حساب مصرف رژیم غذایی حاوی مقادیر بالای کالری دانست که به نوبه خود موجب افزایش ذخایر چربی مادر می شود و یا اینکه به حساب تجمع مایع در فضاهای خارج عروقی گذاشت .

افزایش وزن از نوع تجمع مایع بین عروق و بافت ها منجر به تورم گردیده که یکی از علایم هشدار دهنده مسمومیت حاملگی است .

آنچه که باید در خصوص تغذیه در دوران حاملگی بدانید
آنچه که باید در خصوص تغذیه در دوران حاملگی بدانید

 

سوء تغذیه از جمله عوامل خطر ساز حاملگی به حساب می آید لذا تمام افرادی که قصد حاملگی دارند باید از نظر تغذیه مورد بررسی قرار گرفته و در صورت داشتن سوء تغذیه راهنمایی های تغذیه مناسب را دریافت نمایند .

زنان چاق و دارای اضافه وزن هم می توانند سوء تغذیه داشته باشند به عبارت دیگر ممکن است کالری غذایی آن ها خوب ولی رژیم غذایی آن ها از لحاظ دیگر مواد غذایی کم باشد .

کاهش وزن حتی برای خانم های چاق در حین حاملگی منطقی نیست و تنها باید از افزایش وزن پیشگیری شود نه این که وزن مادر چاق کاهش یابد .

خطر سوء تغذیه در نوجوانانی که زود حامله می شوند بیش از افرادی است که در سنین بالاتر از ایشان حامله می گردند .

از آنجایی که باید ترکیب و نسبت مناسبی از 6 دسته مواد غذایی ( پروتئین ، چربی ، قند ، ویتامین ها ، مواد معدنی و آهن و عناصر لازم ) وجود داشته باشد تا بتواند سلامت مادر ، حفظ اعمال حیاتی وی در دوران بارداری و رشد و نمو جنین را به نحو مطلوبی فراهم کند ، ما در اینجا هرکدام از این دسته های غذایی را به اختصار شرح می دهیم :

 

پروتئین

جنین ، جفت ، رحم و پستان ها جهت رشد در جریان حاملگی به عرضه پروتئین به طور مداوم نیاز دارند . افزایش کلی پروتئین در طول یک حاملگی طبیعی حدود یک کیلوگرم می باشد که از این مقدار حدود 500 گرم مربوط به جفت و جنین بوده و 500 گرم باقی مانده به عنوان پروتئین های انقباضی عضلات رحم ، پروتئین های غدد پستان و پروتئین های خون مادر در نظر گرفته می شود .

مقدار پروتئین مورد نیاز در افراد مختلف ، متفاوت است . جدا از عوامل مربوط به سن و وضعیت بدن عوامل دیگری نظیر عفونت ها ، آلودگی های انگلی ، اختلالات عاطفی و موقعیتهای تنش زا می توانند بر مقدار مورد نیاز پروتئین شخص اثر بگذارند .

 

 

در یک رژیم غذایی خوب پروتئین غذایی 15-10 % کل انرژی دریافتی بدن را تأمین می کند یعنی 15-10 % از پروتئین مواد غذایی صرف تولید انرژی می شود و بقیه آن جهت تامین پروتئین های مورد نیاز جنین و مادر به کار می روند .

هرچه میزان قند و چربی یک رژیم غذایی بیشتر باشد بدن جهت تامین انرژی مورد نیاز خود بیشتر از این گروه غذایی استفاده می کند و کمتر ، از پروتئین به عنوان تامین انرژی استفاده می کند .

پروتئین ها با دو منبع حیوانی و گیاهی در دسترس می باشند که جهت تامین ، پروتئین های مورد نیاز بدن ، استفاده از پروتئین های حیوانی ارجح است .

در منابع حیوانی شیر ، تخم مرغ و گوشت و در منابع گیاهی غلات و حبوبات حاوی پروتئین هستند .

مقدار کالری مورد نیاز روزانه یک زن غیر باردار حدود 2100 کیلوکالری می باشد که در دوران حاملگی علاوه بر آن باید حدود 300 کیلوکالری نیز به رژیم غذایی افزوده شود .این مقدار کالری افزوده شده در دوران شیردهی حدود 500 کیلوکالری در نظر گرفته می شود .

همانطور که قبلاً بیان گردید در یک رژیم غذایی خوب پروتئین غذایی تنها 15-10 کل انرژی لازم بدن را تأمین می کند و بقیه انرژی بدن توسط قندها ( 45 % ) و چربی ها ( 40 % ) تأمین می گردد .

از آنجایی که مقدار کالری مورد نیاز روزانه هر فرد حامله حدود 2400 کیلوکالری بوده و هر گرم پروتئین 4 کیلوکالری انرژی تولید می کند ، لذا مقدار پروتئین مورد نیاز روزانه با یک محاسبه ساده به دست می آید .

بدین صورت که 15-10 % از مقدار کل انرژی دریافتی روزانه یعنی 2400 کیلوکالری که سهم پروتئین از تولید انرژی بوده ، حدود 360-240 کیلوکالری است و هر گرم پروتئین هم 4 کیلوکالری انرژی تولید می کند لذا مقدار مورد نیاز روزانه پروتئین حدود ( 60 الی 90 =  ) 60 تا 90 گرم می شود .

 

 

 

نکته قابل توجه این که حدود 30 گرم از پروتئین های بدن هر روز تجزیه شده و برای تأمین انرژی به مصرف می رسد .

بنابراین کلیه سلول ها بایستی به ساخت پروتئین های جدید ادامه دهند که جای پروتئین های تجزیه شده را بگیرند . نکته دیگر اینکه مقدار قند ( کربوهیدرات ) و چربی ( لیپید ) غذاهای ایرانی بیش از غذاهای مورد استفاده در غرب می باشد ، لذا بدن برای تأمین انرژی بیشتر از قند و چربی استفاده می کند و پروتئین موجود در رژیم غذایی عمدتاً صرف ساخت پروتئین های لازم بدن مادر و جنین می گردد .

پروتئین مورد نیاز در زمان حاملگی روزانه به میزان 30 گرم بیش از زمان غیر حاملگی است لذا مادران حامله پروتئین مورد مصرف خود را در طول حاملگی باید حدود 30 گرم افزایش دهند .

در مورد منابع غذایی پروتئین ها ، توجه به دو نکته ضروری است که اولاً کدام یک از مواد غذایی حاوی پروتئین می باشد و ثانیاً هر نوع از مواد غذایی چند درصد پروتئین دارند .

 

قندها

مهمترین مواد انرژی زای بدن مواد قندی هستند . مواد قندی دسته ای از مواد غذایی هستند که تأمین کننده قسمت اعظم انرژی بدن می باشند .

قندها به دسته های تک قندی ، دو قندی و چند قندی تقسیم می شوند مواد قندی ساده یا یک قندی مثل گلوکز و فروکتوز (قند میوه ) به سادگی جذب بدن شده و مورد استفاده قرار می گیرند ، این قند ها نباید بیش از 10 % انرژی رژیم غذایی را تأمین کنند .

نقش قندهای ساده امروزه به خوبی در ایجاد چاقی به اثبات رسیده است . بنابر این برای جلوگیری از افزایش وزن باید مقدار کمتر از مواد قندی ساده استفاده شود .

 

 

 

غذاهایی که حاوی مواد چند قندی مثل نشاسته هستند ، ابتدا باید توسط آنزیم های مربوطه تجزیه شده و پس از تبدیل شدن به مواد قندی ساده مورد استفاده بدن قرار گیرند .

مواد چند قندی هضم و جذب طولانی تری داشته لذا نقش کمتری در چاقی دارند . این قندها موجب محدود شدن مصرف مواد غذایی مضر می گردند .

مواد چند قندی در غلات و فرآورده های آنها ، حبوبات و سیب زمینی وجود دارند و به خوبی گرسنگی را از بین می برند .

این مواد شکم را برای مدت طولانی پر می کنند و مواد غذایی مفیدی برای مبارزه با افراط در غذا خوردن هستند . اگر میزان کالری مورد نیاز روزانه یک خانم باردار را به طور متوسط 2400 کیلوکالری در نظر بگیریم مقدار قند توصیه شده به صورت روزانه برای این افراد حدود 320 گرم خواهد بود .

همان طوری که پیش از این هم بیان گردید . مصرف روزانه یک وعده غذای دارای سیب زمینی و نان علاوه بر تأمین مواد قندی مورد نیاز بدن مقداری از پروتئین مورد نیاز را هم تأمین می کند و موجب تعادل در تغذیه می شود .

 

چربیها

هرچند ارزش مواد چربی در مقایسه با قندها از نظر ایجاد انرژی در درجه دوم اهمیت می باشد ولی به خاطر نیاز بدن به اسیدهای چرب اساسی و همچنین به دلیل اینکه بعضی از ویتامین ها در چربی حل می شوند ، چربیها از جمله مواد ضروری جیره غذایی محسوب می شوند .

در دوران بارداری حدود 35-30 % انرژی مورد نیاز بدن از جانب چربی ها تأمین می شود . مقدار مورد نیاز چربی به طور روزانه برای زنان حامله حدود 60 تا 80 گرم در نظر گرفته می شود .

 

 

 

از این چربی مصرف شده حدود 4-3 کیلو در طول بارداری در بدن مادر ذخیره می شود تا به مدت تقریباً 150 روز برای ایجاد روزانه 300-200 کیلوکالری در امر شیر دهی مورد استفاده قرار گیرد .

در جریان این امر ضمن تأمین تعادل کالری مادر اضافه وزن وی که در طول بارداری ایجاد شده به تدریج کاهش می یابد .

کنترل دریافت چربی های قابل اندازه گیری مانند روغن ها و کره مشکل نیست ، اما اندازه گیری مقدار چربی هایی که در ترکیب بعضی از مواد غذایی وجود دارد به درستی انجام نمی شود .

در نتیجه مصرف چربی ها به طور قابل ملاحضه در رژیم غذایی بالا رفته و نسبت آنها به انرژی کل دریافتی خیلی بیش از نیاز واقعی می گردد .

در دوران بارداری توجه به کمیت و کیفیت دریافت چربی ضروری می باشد ؛ دریافت 80-70 گرم چربی در روز کاملاً نیازهای زن باردار به چربی را تأمین می کند که البته این نیاز در فصل زمستان کمی بیشتر است .

کیفیت چربی دریافتی زن باردار باید به گونه زیر باشد :  چربی دریافتی به صورت کره خام یا استفاده در طبخ باشد چرا که کره خام آسانتر از چربی های دیگر هضم می شود و غنی از ویتامین A می باشد .

دیگر  چربی دریافتی به صورت روغن نباتی مایع ( دو قاشق غذاخوری ) باشد و  نهایی چربی مصرفی هم از طریق چربی موجود در مواد غذایی تأمین شود که این چربی ها غیر قابل رویت هستند مانند چربی که در گوشت یا ماهی وجود دارد .

برای پختن سیب زمینی ، سبزی ها و گوشت از روغن های گیاهی که قادر به تحمل حرارت هستند مثل روغن بادام زمینی ، روغن آفتابگردان و ذرت استفاده کنید .

چربی گوشت ماهی کمتر است و اسید های چرب آن از نوع بهتری هستند و به راحتی توسط دستگاه گوارش تحمل می گردند لذا مصرف ماهی نسبت به گوشت قرمز ارجعیت دارد ( از نظر نوع چربی ) .

 

 

 

ویتامین ها

ویتامین هایی که در دوران حاملگی از اهمیت خاصی برخوردار هستند شامل ویتامین های گروه B ویتامین C ، اسید فولیک ، ویتامین A و  ویتامین D  هستند .

این ویتامین ها با مصرف روزانه یک لیتر شیر ، یک عدد تخم مرغ ، 30 گرم پنیر ، یک لیوان آب پرتقال و یک وعده غذایی گوشتی و مقداری سبزی تأمین می شود .

تحقیقات مختلف نقش ضروری ویتامین ها را در رژیم غذایی افراد به خصوص مادران باردار نشان داده است ، با این وجود استفاده بیش از حد مجاز از ویتامین های K ,A,D,E که ویتامین های محلول در چربی هستند موجب ایجاد عوارض سوء در بدن می گردند ، اما ویتامین های گروه B , C که محلول در آب هستند در صورت مصرف زیاد به دلیل حلالیت این ویتامین ها در آب خطری ندارند و مقدار مازاد این ویتامین ها دفع می شود .

با وجود ذخیره زیاد ویتامین B12در بدن در طول حاملگی این ویتامین از بدن زن حامله خوب برداشت نشده ، لذا بر خودداری جنین از این ویتامین بستگی به ویتامین B12 رژیم غذایی مادر دارد .

 

مواد معدنی

الف ) کلسیم :  در بین تمام عناصر باید به کلسیم توجه بیشتری نمود . نیاز به کلسیم در زن باردار بیش از دو برابر زن غیر باردار است .

وقتی که مصرف لبنیات ، سبزیها و میوه ها کافی باشد به آسانی این نیاز تأمین می شود . کلسیم در ساختمان اسکلت بدن جنین شرکت می کند .

همچنین در اعمال طبیعی اعصاب و انعقاد خون نقش اساسی دارد . میزان مصرف کلسیم در زن غیر باردار به طور روزانه mg 500 بوده ولی در زن باردار این مقدار باید حدود mg 1000 در نظر گرفته شود .

 

 

تأمین 1000 میلی گرم کلسیم روزانه با استفاده از نیم لیتر شیر یا 30 گرم پنیر یا 400 گرم سبزیجات و یا 400 گرم میوه جات صورت می گیرد .

ب ) آهن : غالب آهن موجود در بدن در ساختمان گلبول های قرمز است ، این ماده برای کار طبیعی گلبول قرمز که همان حمل اکسیژن به بافت ها بوده ضروری است .

جذب آهن و کلسیم در طول بارداری از لوله گوارش بیشتر می شود که این نشان دهنده نیاز بیشتر به این عناصر در طول حاملگی است .

جذب آهن از غذاهای حیوانی مانند گوشت گوساله ، ماهی و جگر به مراتب بهتر از غذاهای گیاهی است حجم غذای زیاد باعث کاهش جذب آهن می شود .

همچنین خوردن چای از جذب آهن غذای خورده شده می کاهد . نیاز روزانه زن غیر حامله به آهن 12 میلی گرم است در حالی که در یک زن حامله باید افزایشی در حدود 8 میلی گرم نسبت به زن غیر حامله در مصرف روزانه اش داشته باشد .

زن باردار حدود 300 میلی گرم آهن به ویژه در هفته های آخر حاملگی به جنین خود منتقل می کند و این جذب آهن توسط جنین از بدن مادر بدون توجه به مقدار آهن موجود در بدن مادر است ، یعنی حتی در صورت کمبود آهن در بدن مادر باز هم همین مقدار آهن جذب بدن جنین می گردد .

در بارداری های پشت سر هم و نزدیک به هم ، در طبقات اقتصادی اجتماعی فقیر جامعه و یا در زنان مسلمان بعد از ماه رمضان اغلب کم خونی ناشی از فقر آهن در سه ماهه سوم بارداری مشاهده می گردد که در این موارد مکمل های دارویی ضروری می باشد .

20 میلی گرم آهن یعنی میزان آهن مورد نیاز زن حامله از طریق هر یک از غذاهای زیر تأمین می گردد : 150 گرم گوشت ، 2 عدد تخم مرغ ، نیم لیتر شیر ، 200 گرم نان ( نان سبوس دار از لحاظ آهن غنی تر از نان بدون سبوس است ) ، 500 گرم سبزی ، 400 گرم میوه های تازه به اضافه 3 عدد آلو خشک .

 

 

ج ) ید : نزدیک 70 % ید در غده تیروئید است که برای ساخته شدن هورمون های تیروئید ضروری است . مصرف 150 میکروگرم ید برای بزرگسالان الزامی است که برای دوران بارداری و شیردهی به ترتیب 25 و 50 میکروگرم بیش از مقدار طبیعی توصیه می شود .

وجود ید در اوایل حاملگی برای رشد مغزی جنین اهمیت بسیاری دارد که با استفاده از نمک ید دار ، ید لازم تأمین می شود .

د ) نمک : نیاز به نمک در دوران بارداری 8-7 گرم در روز است ولی معمولاً مصرف زنان بیشتر از این مقدار است . اگر چنانچه مادر دچار تورم بدن به دلیل احتباس آب گردد باید دریافت نمک کاهش یابد هیچگاه نباید مصرف نمک کمتر از 8-7 گرم در روز باشد ، مگر در ناراحتی های قلبی که باید مقدار نمک در رژیم غذایی محدود شود .

 

فیبرها

بدن همچنین نیاز به مواد بدون انرژی ، آب و فیبرهای غذایی دارد که موجب حجیم شدن مدفوع و دفع آسان آن می گردد .

این نیاز مخصوصاً برای زنان باردار که روده آنها غالباً تنبل است اهمیت به سزایی دارد . در پایان این قسمت ذکر این نکته ضروری است که مادران در طول حاملگی علاوه بر سه وعده غذای صبحانه و نهار و شام ، دو وعده غذای سبک به صورت قبل از نهار و عصرانه در برنامه غذایی خود داشته باشند وقتی که غذا در وعده های بیشتری مصرف می گردد ( 5 بار به جای 3 بار ) بهتر هضم شده و ذخیره چربی ها محدودتر می گردد .

دکتر زنان

متخصص زنان و زایمان و نازایی دکتر مژگان کریمی

برای مطرح کردن سوالات همین الان تماس بگیرید :

02122776295

09102410144

 

 

منبع : کتاب آنچه زنان باید از بلوغ ، باروری ، و یائسگی بدانند


پاسخ دادن

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری نشانه گذاری شده اند *


logo-white-footer

دكتر مژگان كريمي جراح و متخصص زنان و زايمان و نازايي داراي بورد تخصصي از دانشگاه تهران با نمره عالي در حال حاضر با كوله باري از تجربيات حرفه اي در حال انجام خدمات به هموطنان عزيزم ميباشم و خدارا شاكرم.

آدرس مطب :
تهران - پاسداران - بوستان نهم - روبروی پلی کلینیک لبافی نژاد - پلاک 135

شماره تماس :
02122776295
09102410144

آدرس بیمارستان نیکان :
تهران - اقدسیه - ابتدای بلوار ارتش - ورودی اراج - خیابان 22 بهمن - بیمارستان نیکان
روزهای کاری
چهارشنبه ها ساعت 18 تا 20
پنج شنبه ها ساعت 10 تا 12
شماره تماس :
29129

کلیه حقوق این قالب برای دکتر زنان محفوظ می باشد.