درحال بارگذاری ...

آنچه که زنان باید از نازایی بدانند

what-women-should-know-about-infertility-1200x1200.jpg

آنچه که زنان باید از نازایی بدانند قبل تر در سایت دکتر زنان به مساله دلایل زایمان زودرس چیست ؟  چگونه برای تولد نوزاد خود برنامه ریزی کنیم ؟ و چگونه برای تولد نوزاد خود برنامه ریزی کنیم ؟ پرداخته ایم شما همچنین میتوانید مطالب اختصاصی درباره زایمان طبیعی و زایمان سزارین را در این بخش ها بخوانید با ما همراه باشید .

قبل از شروع بحث جهت آشنایی بیشتر قبل از مفاهیم نازایی، به توصیف چند اصطلاح می پردازیم .

عقیمی ( sterility )  :

عقیمی عبارت است از ناتوانی ذاتی در حامله شدن فرد .

نازایی ( infertility ) :

نازایی بر حسب تعریف عبارت است از ناتوانی در حامله شدن بعد از یک سال نزدیکی بدون جلوگیری از بارداری .

اگر عمل مقاربت بدون استفاده از روش های جلوگیری از بارداری صورت گیرد در حدود 80 % موارد در سال اول به حاملگی منجر می شود و از 20 % بقیه نیز حدود 10% در سال دوم ، حاملگی را تجربه خواهند کرد .

برای یافتن علل نازایی باید مرد و زن ، هر دو مورد بررسی قرار گیرند .در 30% موارد نازایی ، فاکتور مردانه دخالت داشته و مرد ممکن است در 20 تا 30 % دیگر نیز نقش داشته باشد .

لذا برای بررسی علل نازایی ابتدا آزمایش شمارش اسپرم گرفته می شود . ناهنجاری های موجود در زن مسئول 40تا 50 % موارد نازایی است .

تا قبل از مرسوم شدن IVF کمتر از 50 %بیماران نازا می توانستند از درمان نازایی سود ببرند ، در حالی که با متداول شدن IVF، حدود 30 % به این بیماران اضافه شده است .

بررسی عوامل نازایی

1- عامل سن در خانم ها :

با توجه به آمارهای به دست آمده در مورد نازایی ، حدود 4.5 % خانم ها در سنین 20-16 سالگی، 31.8درصد در سنین 40-35 سالگی و 70 % در سنین 40 سالگی و بالاتر دارای مشکل نازایی می باشند.

افزایش سن با اثر بر روی تخمک باعث از بین رفتن قابلیت باروری تخمک می شود . حاملگی هایی که در سنین بالا اتفاق می افتد با احتمال بیشتری از سقط و ناهنجاری همراه می باشد .

2- مدت ازدواج ( عامل زمان )   :

عـدم باروری یک زوج پـس از یک سال بدون استفاده از وسایل جلوگیری حاملگی باید مورد بررسی قرار گیرد .

با توجه به آمار 25 % از زوجین در ماه اول پس از ازدواج ، 63% در شش ماه اول و 75% در نه ماه اول .

به طور کلی 90-80% در سال اول پس از ازدواج بارور می شوند .

3- عامل طبی :

علاوه بر عوامل سن و مدت ازدواج که در بالا از آنها یاد شد ، عواملی تحت عنوان عوامل طبی مسئول اکثریت علل نازایی هستند .

این عوامل با بررسی های گوناگون پزشکی قابل شناسایی می باشند . عوامل طبی مسبب نازایی را تحت عناوین زیر مورد بررسی قرار می دهیم .

الف ) فاکتور یا عامل مردانه :

از این عوامل می توان به آسیب های بیضوی قبلی ، بیضه های نزول نکرده ، سابقه عفونت اوریونی ، عفونت بیضه ، بیماری های مقاربتی ، قرار گرفتن در معرض اشعه ، مواد شیمیایی و سمی ، سابقه اعمال جراحی در ناحیه تناسلی ، مصرف داروهای مضر و دفعات مقاربت ناکافی اشاره کرد .

برای ارزیابی فاکتورهای مردانه از آزمایش نمونه مایع اسپرم یا آزمایش شمارش اسپرم استفاده می شود .

آنچه که زنان باید از نازایی بدانند
آنچه که زنان باید از نازایی بدانند

 

اسپرم ها باید از نظر کمیت و کیفیت مناسب باشند . بیماری های مقاربتی ممکن است باعث بسته شدن لوله ها و عدم خروج اسپرم شوند .

این مورد مثال خوبی در رابطه با اختلال کمیت یا کاهش تعداد اسپرم است . همچنین بیماری های شایعی مثل واریکوسل باعث اختلال در اسپرم یا تغییر کیفیت اسپرم می شود .

برای بررسی علل نازایی اولین اقدامی که صورت می گیرد ، آزمایش شمارش اسپرم می باشد .

این آزمایش باید حداقل 2 بار انجام شده و فاصله دو آزمایش حدوداً دو تا سه هفته باشد قابل توجه این است که آزمایش شمارش اسپرم نباید بعد از تب ، بیهوشی ، عمل واریکوسل و نمونه برداری از بیضه ها انجام شود .

همچنین 48 تا 72 ساعت قبل از آزمایش نباید مقاربت صورت گیرد . تفسیر آزمایش شمارش اسپرم یک امر تخصصی بوده و اگر با دقت کافی همراه نباشد می تواند مشکلات غیر قابل جبران به وجود آورد .

به طور معمول اگر تعداد اسپرم در نمونه آزمایش بیش از 20 میلیون باشد شخص قدرت باروری خوبی خواهد داشـت . البـته عـلاوه بر کـافـی بودن تـعـداد اسـپرم بایـد آزمـایـش شمـارش اسـپرم شرایط زیر را نیز داشته باشد .

حجم نمونه آزمایش باید حدود 5-2 سی سی باشد ، بعد از 4 ساعت حدود 60% اسپرم ها قدرت تحرک داشته باشند و همچنین باید 60% اسپرم ها از نظر شکل طبیعی باشند .

اسپرمی که به تازگی وارد دستگاه تناسلی زن شده قدرت باروری نداشته و این قدرت را در دستگاه تناسلی جنس زن پیدا می کند .

اسپرم می تواند به طور متوسط تا 8 روز در بدن جنس مونث زنده بماند ، اما فقط تا 48 ساعت قدرت باروری خود را حفظ می کند .

نمونه آزمایش اسپرم حاوی ترشحات مختلف می باشد ، بدین صورت که حدود 30% توسط غده پروستات ، 60% توسط وزیکول سمینال ( کیسه منی ) و حدود 5 تا 10% توسط غدد فرعی دیگر ترشح می شوند .

 

 

ترشحات پروستات کاملاً اسیدی ، ترشحات کیسه منی کاملاً قلیایی و PH حاصل از ترکیب این ترشحات بین 7.2 درصد تا 7.6 درصد می باشد .

با بررسی نمونه آزمایش اسپرم از نظر کمی و کیفی می توان به اختلال عمل پروستات یا کیسه منی پی برده و بر اساس علت آن تصمیم به درمان گرفت .

اگر حجم اسپرم کم و شدیداً اسیدی باشد نشان گر این است که ترشحات موجود از پروستات بوده و کیسه منی دخالت نداشته است .

پروستاگلاندین و قند فروکتوز موجود در مایع اسپرم منشاء کیسه منی داشته و در صورت عدم وجود پروستاگلاندین و فروکتوز می توان به اختلال کیسه منی پی برد ، اگر چه عدم وجود فروکتوز می تواند علل دیگری نیز داشته باشد مثل کمبود آندروژنها در بدن .

ب ) عامل تخمک گذاری :

همانطوری که در مباحث گذشته عنوان گردید پارگی تخمدان و خروج تخمک از آن را به عنوان تخمک گذاری می شناسیم .

برای شروع حاملگی ، وجود تخمک در کنار اسپرم برای لقاح و تشکیل تخم الزامی است . علل متفاوتی برای عدم تخمک گذاری وجود دارد که با بررسی های پزشکی شناخته می شوند . از جمله این بررسی ها می توان به آزمایشات هورمونی ، آزمایش نمونه برداری از رحم و بررسی تخمدان ها اشاره کرد .

سندرم تخمدان های پلی کیستیک، نمونه کلاسیک اختلالات تخمک گذاری بوده که می تواند به نازایی منجر شود . در مواردی مثل اختلالات تیروئید ، بیماری های غدد فوق کلیوی و افزایش پرولاکتین خون نیز نازایی دیده می شود که نیازمند بررسی های هورمونی است .

برای اطلاع از وقوع تخمک گذاری می توان از دو روش بهره جست . روش اول که به طور قطع نشانگر وجود تخمک گذاری بوده این است که با استفاده از دستگاه مخصوص ( لاپاروسکوپ ) تخمک را گرفته و مشاهده کنیم و یا اینکه سیر حاملگی را در یک خانم باردار ببینیم .

چرا که حاملگی نشان گر وقوع قطعی تخمک گذاری است . یک سری روش های دیگر نیز برای شناخت تخمک گذاری وجود دارد که از آنها به روش های احتمالی یا فرضی یاد می شود .

مثلاً همراهی علایم سر درد ، بزرگی پستان ، درد زیر شکم و کمر درد در خانمی که قاعدگی منظم داشته می تواند نشانگر تخمک گذاری باشد .

مشاهده اثر پروژسترون روی قسمت های مختلف بدن مثال دیگری از روش های احتمالی شناخت تخمک گذاری می باشد .

بعد از تخمک گذاری ترشح پروژسترون از جسم زرد صورت می گیرد . ترشح پروژسترون روی ترشحات مخاطی گردن رحم اثر گذاشته و این ترشحات را به حداقل می رساند ، لذا  اگر خانمی روز دوازدهم ترشح
مخاطی گردن رحمی خوبی داشته و در روز هجدهم این ترشحات دیده نشود ، احتمالاً تخمک گذاری در
او صورت گرفته است .

با توجه به خاصیت حرارتزایی پروژسترون در بدن می توان با اندازه گیری درجه حرارت بدن خانم ها در طول دوره قاعدگی پی به وقوع تخمک گذاری برد .

برای انجام این کار فرد بایستی هر روز صبح بعد از بیدار شدن از خواب درجه حرارت بدنش را به مدت 28 روز ثبت کند تا به افزایش درجه حرارت بدن پی ببرد .

البته در خانم های شبکار باید پس از 4-3 ساعت خواب غیر منقطع ثبت درجه حرارت صورت گیرد .

 

 

 

آنچه که زنان باید از نازایی بدانند
آنچه که زنان باید از نازایی بدانند

ج ) فاکتور گردن رحم :

ترشحات مخاطی گردن رحم باید حجم زیاد ، آبکی و بدون سلول داشته باشد که این ترشحات برای نفوذ اسپرم مناسب می باشد .

اختلالات کارکردی یا آناتومیکی ( عضوی ) گردن رحم باعث اختلال در امر باروری می شود . جهت بررسی فاکتور گردن رحم از آزمایشی به نام آزمایش پس از مقاربت استفاده می شود .

در این آزمایش از بیمار خواسته می شود که حدود 24-12 ساعت قبل از زمانی که گردن رحم ترشحات مناسب برای تخمک گذاری پیدا می کند یعنی بین روزهای دهم تا دوازدهم دوره قاعدگی مقاربت انجام داده و برای آزمایش مراجعه کند .

 

برای انجام آزمایش پزشک ابتدا با استفاده از سرنگ انسولین مقداری از ترشحات گردن رحم را بر می دارد .

این ترشحات باید شرایط زیر را داشته باشد تا تست طبیعی تلقی شود . این ترشحات اگر بین دو انگشت گرفته شوند باید خاصیت نخی شدن را تا 8 سانتی متر داشته باشد ، اگر این ترشحات را روی لام گسترش دهیم با عدسی قوی میکروسکوپ باید حدود 10-5 اسپرم وجود داشته باشد و همچنین حرکت فعال رو به جلو در اسپرم ها دیده شود .

اگر خاصیت نخی شدن ترشحات وجود داشته باشد نشانگر این است که استروژن به اندازه کافی وجود داشته است .

از طرفی اگر نتیجه آزمایش پس از مقاربت طبیعی باشد یعنی مقاربت صحیح انجام شده و دیگر اینکه استروژن تخمدانی به اندازه کافی وجود داشته است .از طرفی اگر نتیجه آزمایش پس از مقاربت غیر طبیعی گزارش شود باید بررسی های لازم برای هر کدام از زوجین صورت گیرد از عللی که موجب غیر طبیعی شدن آزمایش پس از مقاربت می شوند در مورد خانم ها می توان به تنگی شدید گردن رحم ، عدم وجود غدد ترشحی در گردن رحم ، تخریب گردن رحم ، و عفونت رحمی اشاره نمود .

در مورد آقایان نیز می توان به کم بودن تعداد اسپرم ، مقاربت ناصحیح و وجود آنتی بادی علیه اسپرم اشاره نمود .

 

 

به طور کلی موقعی که آزمایش پس از مقاربت منفی می شود باید مشخص شود که علت اختلال در ترشحات گردن رحم بوده و یا اختلال در اسپرم می باشد .

برای این منظور تست های تشخیصی مختلفی وجود دارد که بهترین آنها قرار دادن ترشحات مخاطی گردن رحم خانم را در معرض دو نمونه اسپرم شوهر و نمونه اسپرم شخص دیگر قرار می دهند ، اگر اسپرم شوهر قادر به نفوذ به داخل ترشحات را نداشته ولی اسپرم شخص دیگری نفوذ کند ، نتیجه می گیریم که اشکال در فاکتور مردانه شوهر است .

اما اگر هر دو نمونه اسپرم قادر به نفوذ نباشند نشان دهنده اشکال در ترشحات مخاطی گردن رحم خانم می باشد

10-3 درصد علت نازایی در آقایان وجود آنتی بادی های ضد اسپرم می باشد که باید مورد بررسی قرار گیرند .

 

د ) تغییرات بافتی پوششی داخل رحم :

همانطوری که می دانید بافت پوششی داخل رحم محل لانه گزینی تخم می باشد . در طول دوره قاعدگی رحم دچار تغییرات تزایدی سلولی و ترشحی می شود .لذا یک هماهنگی بین تغییرات بافت پوششی رحم و دوره قاعدگی وجود دارد .

در صورتی که این هماهنگی از بین برود به عنوان نارسایی مرحله ترشحی ( فاز لوتئال ) تلقی می شود . مثلاً اگر روز 26 قاعدگی نمونه ای از بافت پوششی رحمی برداشته شود و پاتولوژیست آن را روز 24 قاعدگی گزارش کند از این گزارش چنین استنباط می شود که بافت پوششی رحمی دو روز از دوره قاعدگی عقب تر است . لذا می توان نارسایی فاز لوتئال را برای این فرد مطرح نمود .

البته این بررسی باید در دو دوره قاعدگی متوالی انجام گیرد . از عوامل نارسایی فاز لوتئال می توان به کمبود پروژسترون ، به هم خوردن نسبت استروژن و پروژسترون ( کاهش این نسبت ) ، نمونه برداری از عضله رحم به

 

 

جای سلول های پوششی رحم و بلاخره اشکال در خود سلول های رحم ( عدم وجود گیرنده پروژسترون روی سلول ها ) اشاره کرد .

البته شایع ترین علت نارسایی فاز لوتئال همان کمبود پروژسترون می باشد . نارسایی فاز لوتئال خود را به صورت نازایی و سقط های مکرر نشان می دهد .

نارسایی فاز لوتئال بیشتر در افراد زیر دیده می شود :

1- کسانی که قاعدگی شان تازه شروع شده است .

2- یکسال اول بعد از زایمان .

3- خانم هایی که اخیراً سقط کرده اند .

4- خانم های بالای 35 سال سن .

5- خانم هایی که ورزش قهرمانی انجام می دهند .

6- خانم هایی که تیروئید پر کار و پرولاکتین بالا دارند .

7- خانم هایی که بافت رحمی نا به جا دارند .

8- خانم هایی که جهت القاء تخمک گذاری از داروی کلومید استفاده می کنند .

ه ) عوامل مربوط به لوله های رحمی و لگن :

لوله های رحمی علاوه بر باز بودن باید متحرک نیز باشند چرا که قابلیت حرکت باعث می شود لوله های رحمی روی تخمدان قرار گرفته و برداشت تخمک صورت گیرد .

برای شناخت باز بودن لوله های رحمی پزشکان از وسیله ای به نام هیستروسالپنگوگرام استفاده می نمایند .

 

 

در بررسی های عوامل مربوط به لوله های رحمی مواردی چون ناهنجاری های مادرزادی لوله های رحمی ( مثل فقدان لوله رحمی و تشکیل ناقص لوله ) ، چسبندگی های لوله متعاقب عفونت های قبلی این ناحیه و سایر عوامل مسبب نازایی مورد توجه قرار می گیرند .

عفونت لگن یکی از عوامل مسبب انسداد لوله های رحمی می باشد . همچنین اعمال جراحی که روی لگن صورت گرفته می تواند منجر به چسبندگی شده و مشکلزا باشد .

توده های لگنی نیز می توانند با اثرات فشاری و غیره در امر باروری اشکال ایجاد کنند .

اگر با تمام بررسی هایی که در بالا ذکر شد ، علتی برای نازایی پیدا نشود باید از روش های اختصاصی و فرعی تر استفاده نمود .

از جمله روش های فرعی که در مورد یافتن علل نازایی مورد استفاده قرار می گیرند می توان به آزمایش نفوذ اسپرم ، کشت مخاط دهانه رحم ، کشت اسپرم ، اندازه گیری هورمون ها مثل آندروژن ها ، هورمون های تیروئیدی و پرولاکتین اشاره کرد و در صورتی که با تمام آزمایشات فرعی نیز علتی برای نازایی پیدا نشود ، نازایی غیر قابل توجیه در نطر گرفته می شود . شیوع نازایی غیر قابل توجیه 5/3 تا 5 درصد می باشد .

 

تکنولوژی پیشرفته باروری ART:

IVF – ET : از جمله روش های پیشرفته برای ایجاد باروری می توان به IVF – ET  اشاره نمود .

IVF – ET   اولین بار در خانمی انجام شد که سابقه 2 بار حاملگی خارج رحمی داشته و به همین دلیل لوله های رحمی اش برداشته شده بود .

اولین نوزادی که با استفاده از IVF – ET  در دنیا متولد شد دختر بچه ای در انگلستان در سال 1978 بود .

ابتدا تکنیک IVF – ET  برای افرادی که مشکل لوله رحمی داشتند مورد استفاده قرار می گرفت ، در حالی که فعلاً موارد استفاده متعددی پیدا کرده است . در این تکنیک تخمک خانم را طی مراحل جدا کرده و با اسپرم شوهرش در بیرون از بدن لقاح داده و سپس در رحم فرد می کارند .

 

برای انجام IVF – ET  ابتدا داروهای تحریک کننده تخمک گذاری استفاده می شوند که این داروها باعث رسیده شدن تعدادی تخمک در تخمدان می شوند .

برای بررسی و اندازه تعداد تخمک ها معمولاً از سونوگرافی استفاده می شود . سپس تخمک های رسیده را جدا کرده و اسپرم شوهر را در مجاورت آن قرار می دهند .

یک روز پس از تلقیح اسپرم ، تخم برای اثبات باروری مورد آزمایش قرار می گیرد ، روز بعد به منظور یافتن علایم تقسیم ، مورد آزمایش مجدد قرار گرفته و سپس به رحم منتقل می گردد .

زمان انتقال رویان ( تخم در حال تقسیم ) در مرحله 4 تا 8 سلولی است . شانس موفقیت با افزایش تعداد رویان ها انتقال یافته بیشتر شده ولی احتمال چند قلویی نیز افزایش می یابد .

معمولاً برای IVF – ET  از 3 رویان استفاده می شود .علاوه بر IVF – ET  امروزه از روش های پیشرفته دیگری نیز استفاده می گردد که فقط در اینجا اسامی آنها ذکر می گردد .

روش هایی مثل GIFT ( که اسپرم و تخمک به وسیله ابزار مخصوصی در لوله رحمی قرار می گیرد ) ، ZIFT( در این روش تخم به وسیله ابزار مخصوصی در لوله رحمی قرار داده می شود ) ، PESA,TESA,ICSI .

دکتر زنان

متخصص زنان و زایمان و نازایی دکتر مژگان کریمی

برای مطرح کردن سوالات همین الان تماس بگیرید :

02122776295

09102410144

 

منبع : کتاب آنچه زنان باید از بلوغ ، باروری و یائسگی بدانند


پاسخ دادن

آدرس ایمیل شما منتشر نمی شود. فیلدهای ضروری نشانه گذاری شده اند *


logo-white-footer

دكتر مژگان كريمي جراح و متخصص زنان و زايمان و نازايي داراي بورد تخصصي از دانشگاه تهران با نمره عالي در حال حاضر با كوله باري از تجربيات حرفه اي در حال انجام خدمات به هموطنان عزيزم ميباشم و خدارا شاكرم.

آدرس مطب :
تهران - پاسداران - بوستان نهم - روبروی پلی کلینیک لبافی نژاد - پلاک 135

شماره تماس :
02122776295
09102410144

آدرس بیمارستان نیکان :
تهران - اقدسیه - ابتدای بلوار ارتش - ورودی اراج - خیابان 22 بهمن - بیمارستان نیکان
روزهای کاری
چهارشنبه ها ساعت 18 تا 20
پنج شنبه ها ساعت 10 تا 12
شماره تماس :
29129

همچنین برای ویزیت در درمانگاه بیمارستان رسالت صبح های شنبه یک شنبه سه شنبه و چهارشنبه از ساعت 10 تا 12 میتوانید مراجعه کنید .

کلیه حقوق این قالب برای دکتر زنان محفوظ می باشد.